Meerwerk factureren zonder afspraak: de scope-kruiper
In dit artikel
Kort antwoord
Meerwerk zonder afspraak kun je vaak wel factureren, maar het wordt je bewijsklus. Bij aanneming (klussen, bouw) heb je alleen recht op een meerprijs als je de klant tijdig waarschuwde (art. 7:755 BW). Bij een opdracht (ontwerp, tekst, web) vraag je een gebruikelijk of redelijk loon (art. 7:405 BW) en loop je tegen je offerte aan.
Herken je hem?
De scope-kruiper begint nooit met een grote vraag. Hij begint met “kun je nog even…” en eindigt zes weken later met een project dat twee keer zo groot is als de offerte, bij een prijs die nog steeds de offerte is. Het is geen kwaadwillende klant, het is een klant die ontdekt dat een vraag stellen gratis is zolang jij blijft antwoorden.
De rode vlaggen:
- “Dat zat er toch bij?” over iets wat nergens in je offerte staat.
- “Het is maar één klein dingetje”, voor de zevende keer, elke keer met een ander dingetje.
- Bellen in plaats van mailen. Wat je niet schriftelijk hebt, kun je later niet laten zien.
- De vage opdracht. Een “eenvoudige website” of “een stukje tekst” zonder omvang. Daar past alles in wat de klant later bedenkt.
- Feedback in druppels. Elke dag een nieuwe reactie, nooit een complete lijst.
Het typetje hoort bij een bredere reeks: zie alle klanttypes. Wat hier volgt is de kant waar je iets aan hebt: hoe je het meerwerk beprijst, vastlegt en, als het te laat is, alsnog binnenhaalt.
Aanneming of opdracht: het verschil
Eerst bepaal je welke soort overeenkomst je hebt, want de regels voor meerwerk verschillen. Maak of verbouw je iets stoffelijks (een keuken, een schutting, een aanbouw), dan is het meestal aanneming van werk. Lever je diensten (ontwerp, tekst, advies, coaching, webbouw), dan is het meestal een overeenkomst van opdracht. Grensgevallen bestaan; bij een groot bedrag of twijfel hoort daar een jurist bij.
| Aanneming (klussen, bouw) | Opdracht (ontwerp, tekst, web) | |
|---|---|---|
| Wat moet je doen vóór het meerwerk? | De klant tijdig wijzen op de noodzaak van een prijsverhoging (art. 7:755 BW) | Niets wettelijk voorgeschreven in die vorm; je offerte en afspraken bepalen wat meerwerk is |
| Moet de klant het bedrag kennen? | Nee, de omvang van de verhoging hoeft hij niet te kennen (HR 2022, ECLI:NL:HR:2022:989) | Geen aparte regel; een bedrag in je mail voorkomt discussie |
| Uitzondering | De klant had zelf moeten begrijpen dat het extra kost | Niet van toepassing |
| Bedrag niet afgesproken | Een redelijke prijs (art. 7:752 lid 1 BW) | Gebruikelijk of redelijk loon (art. 7:405 lid 2 BW) |
Twee dingen die uit de tabel volgen. Bij aanneming is de waarschuwing de kern: je hoeft geen exact bedrag te noemen, maar zonder tijdige waarschuwing kun je de meerprijs mislopen. Bij een opdracht is er geen vaste waarschuwingsplicht in die vorm, maar dan wordt de vraag wat jullie hebben afgesproken. Staat in je offerte wat er wel en niet in zit, dan is meerwerk makkelijk aan te wijzen. Staat er “website” en meer niet, dan wordt het een gesprek over wat redelijk is.
Weet je niet zeker welke van de twee je hebt? Behandel het als beide: waarschuw op tijd, schriftelijk, met een bedrag. Dan zit je onder beide regimes goed.
De meerwerkmail in twee zinnen
Het korte antwoord op elke “kun je nog even…”: een mail, voordat je begint. Twee zinnen zijn genoeg.
Onderwerp: Meerwerk: [korte omschrijving]
Wat je nu vraagt ([omschrijving]) valt buiten mijn offerte van [datum]; het kost € [bedrag] excl. btw en de oplevering schuift naar [datum]. Antwoord je op deze mail met “akkoord”, dan begin ik eraan; anders werk ik door volgens de oorspronkelijke offerte.
Een voorbeeld met cijfers: je offerte was € 2.400 excl. btw voor een site van vijf pagina’s. De klant wil er twee pagina’s bij. Je schat zes uur à € 75, dus de mail zegt: € 450 excl. btw, oplevering een week later.
Bij aanneming voeg je toe dat het om een prijsverhoging gaat en dat het definitieve bedrag volgt als je het niet vooraf precies weet. Dat is genoeg voor de waarschuwing, omdat de klant de omvang niet hoeft te kennen. Een schatting noemen is toch verstandiger: dan hoor je meteen of de klant schrikt, en schrikken kan beter vóór het werk dan erna.
Houd de toon neutraal. Dit is geen verwijt, het is een prijskaartje.
Revisierondes vastleggen
De helft van het scope-gedoe zit in “nog een kleine aanpassing”. De remedie staat in je offerte, vóór de eerste feedback. Formuleringen die je kunt overnemen en aanpassen:
- “In de prijs zitten twee feedbackrondes. Een ronde is één gebundelde lijst met feedback, in één keer aangeleverd door één contactpersoon.”
- “Een extra ronde kost € [bedrag] of [aantal] uur tegen mijn uurtarief van € [tarief].”
- “Feedback die de uitgangspunten wijzigt (andere doelgroep, ander concept) beschouw ik als nieuwe opdracht, niet als revisie.”
- “Reageert u niet binnen [aantal] werkdagen op een oplevering, dan beschouw ik de ronde als afgerond. Een nieuwe ronde plan ik dan opnieuw in.”
Staat het in je algemene voorwaarden in plaats van in de offerte, zorg dan dat de klant ze echt kan lezen. Een beding in algemene voorwaarden is vernietigbaar als je de klant geen redelijke mogelijkheid gaf er vóór of bij het sluiten van de overeenkomst kennis van te nemen (art. 6:233 sub b en 6:234 BW). Bij elektronische terhandstelling bij een niet-elektronisch gesloten overeenkomst is uitdrukkelijke toestemming nodig. Stuur ze dus mee met de offerte en zeg in de offerte dat ze erbij zitten. Meer over de basis staat in wanbetalers voorkomen.
Al gedaan zonder afspraak
Het meerwerk is af, er is niets vastgelegd en de klant vindt het vanzelfsprekend. Dit is de volgorde:
- Stop met uitbreiden. Nog een extra dingetje maakt je positie niet sterker.
- Leg vast wat er gebeurd is. Stuur een mail met wat er is gevraagd, wanneer en wat je hebt gedaan. Neem het uit eerdere berichten, appjes en notities. Wat je niet kunt laten zien, kun je moeilijk bewijzen.
- Factureer het meerwerk op een aparte regel met de omschrijving en het aantal uren. Niet verstopt in een hoger totaal: dan lijkt het alsof je achteraf de prijs hebt opgehoogd.
- Bepaal je grondslag. Bij aanneming: heb je de klant tijdig gewaarschuwd, of had hij zelf moeten begrijpen dat het extra kost (art. 7:755 BW)? Zo ja, dan geldt bij een niet afgesproken bedrag een redelijke prijs (art. 7:752 lid 1 BW). Bij een opdracht: een gebruikelijk of redelijk loon (art. 7:405 lid 2 BW). Een redelijk loon bouw je op uit je uurtarief en de uren die het kostte.
- Reageert de klant met “dat zat er toch in?”, verwijs dan rustig naar de offerte en wat er in staat. Wat buiten de omschrijving valt, is meerwerk.
Eerlijk gezegd: zonder afspraak en zonder waarschuwing kun je een deel of het geheel kwijtraken, zeker bij aanneming. Soms is een tegemoetkoming op de factuur de goedkoopste oplossing. Dat is een zakelijke keuze, geen nederlaag. Betaalt de klant daarna niet, dan ga je verder zoals in klant betaalt niet: herinnering, dan (bij een particuliere klant) de 14-dagenbrief, en pas daarna reken je incassokosten; bij een zakelijke klant heb je al recht op minimaal € 40 zonder aanmaning.
Wanneer je nee zegt
Meerwerk dat niet is afgesproken, hoef je niet te doen. “Nee, tenzij” is meestal sterker dan “nee”: je doet het graag, tegen dit bedrag en op deze datum. Zegt hij ja, dan heb je meer omzet. Zegt hij nee, dan blijft de oorspronkelijke opdracht staan zoals afgesproken.
Twee grenzen:
- De klant betaalt niet voor werk dat al af is. Dan mag je je eigen werk opschorten (art. 6:262 BW). Bij gedeeltelijke of gebrekkige nakoming mag dat alleen als de tekortkoming het rechtvaardigt, en naar evenredigheid. Opschorten moet je zelf inroepen, dus zeg uitdrukkelijk dat je doorwerkt zodra de betaling er is.
- Je wilt helemaal van de klant af. Een zzp’er kan niet altijd zomaar opzeggen: behalve bij gewichtige redenen kan het alleen als de opdracht voor onbepaalde tijd geldt en niet eindigt door volbrenging (art. 7:408 lid 2 BW). Of de klant die hardnekkig bij een aanwijzing blijft die jij op redelijke grond weigert een gewichtige reden is, laat je bij twijfel beoordelen. Het hele beeld staat in een klant opzeggen.
Een klant die meer wil, mag meer betalen. Met de meerwerkmail vooraf weet hij dat ook voordat het werk begint.
Veelgestelde vragen
Mag ik meerwerk factureren als we niets hebben afgesproken?
Vaak wel, maar je moet het kunnen onderbouwen. Bij aanneming kun je alleen een meerprijs vorderen als je de klant tijdig op de noodzaak wees (art. 7:755 BW), tenzij die het zelf had moeten begrijpen. Bij een opdracht kun je een gebruikelijk of redelijk loon vragen (art. 7:405 BW).
Moet de klant bij aanneming het bedrag van het meerwerk kennen?
Nee. De Hoge Raad oordeelde in 2022 (ECLI:NL:HR:2022:989) dat de opdrachtgever de omvang van de prijsverhoging niet hoeft te kennen. Je moet hem wel tijdig wijzen op de noodzaak van een verhoging.
Welke prijs mag ik rekenen als het bedrag van het meerwerk niet is afgesproken?
Bij aanneming geldt een redelijke prijs (art. 7:752 lid 1 BW). Bij een opdracht is het loon dat voor zulke werkzaamheden gebruikelijk is verschuldigd, of anders een redelijk loon (art. 7:405 lid 2 BW).
Mag ik stoppen met werken als de klant het meerwerk niet wil betalen?
Je mag je eigen werk opschorten als de klant zijn betaling niet nakomt (art. 6:262 BW), maar je moet dat zelf inroepen. Bij gedeeltelijke of gebrekkige nakoming mag het alleen als de tekortkoming dat rechtvaardigt, en naar evenredigheid.
De scope-kruiper, de afzegger, de spookklant en de rest: herken ze en weet welke stap en welke brief erbij horen.
Lees ook
- Welk type klant?Soorten lastige klanten: 8 typetjes en hoe je ervan afkomtVan scope-kruiper tot spookklant: acht lastige klanttypes met rode vlaggen, de eerste stap, de passende brief en het wetsartikel erachter.
- Vooraf regelenWanbetalers voorkomen als zzp'er: tien dingen voorafKlant checken, aanbetaling, betaaltermijn, voorwaarden, deelfacturen: de tien dingen die je regelt vóór de eerste werkdag, met zinnen voor je offerte.
- Van je klant afKlant doorverwijzen naar een collega: stappen en mailsEen klant doorverwijzen naar een collega zonder gedoe: stappenplan van gesprek tot overdracht, drie mails om te kopiëren en wat je over de klant mag delen.